Blog
Biogang Database

Blog : Kanjanajigjoy

หนังตะลุง


ในปี 2545 ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) เริ่มดำเนินโครงการวิจัยและพัฒนาพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น โดยได้รับการสนับสนุนจาก สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) และบริษัทจัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) ทั้งนี้เพื่อหาแนวทางพัฒนาพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นในประเทศไทย จากการสำรวจและการจัดประชุมเครือข่ายฯ ในภาคตะวันออกพบว่า พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดบ้านดอนได้สะสมตัวหนังที่มีความเก่าแก่และงดงามไว้เป็นจำนวนมาก ด้วยความตระหนักในมรดกทางวัฒนธรรมอันทรงคุณค่าดังกล่าว ศูนย์ฯ จึงได้ริเริ่มโครงการวิจัยและพัฒนาพิพิธภัณฑ์วัดบ้านดอนโดยความร่วมมือกับชาวบ้านดอน ตั้งแต่เดือนกันยายน พ.ศ. 2547 เป็นต้นมา

กิจกรรมในช่วงแรกเน้นด้านงานพัฒนา เช่น การทำทะเบียนตัวหนัง โดยสนับสนุนให้ชุมชนได้เข้ามีส่วนร่วมให้มากที่สุด ในขั้นตอนดังกล่าวพบว่า ตัวหนังชุดเก่า 132 ตัวกำลังเสื่อมสภาพลงอย่างน่าเป็นห่วง จากนั้นในปี 2548 ศูนยฯ จึงได้ริเริ่มโครงการลอกลายหนังใหญ่และโครงการอบรมการแกะหนัง โดยความร่วมมือจากอาจารย์วาที ทรัพย์สิน และนักศึกษาจากคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี และอาจารย์เสนีย์ ทรัพย์สิน จากพิพิธภัณฑ์บ้านหนังตะลุงสุชาติ ทรัพย์สิน โครงการลอกลายและโครงการแกะสลักหนังใหญ่ นอกจากจะมุ่งอนุรักษ์ตัวหนังในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมอันล้ำค่าแล้ว เป้าหมายที่สำคัญอีกประการคือ กระตุ้นให้เยาวชนและคนในชุมชนหันมาสนใจหนังใหญ่มากขึ้น ตลอดจนมุ่งพัฒนาศักยภาพของคนในท้องถิ่นเพื่อให้รู้จักวิธีสืบทอดวัฒนธรรมในท้องถิ่นตน
เป็นที่น่ายินดีว่า โครงการดังกล่าวได้รับความร่วมแรงร่วมใจจากทั้งชาวบ้านดอน, วัด, คณะกรรมการหนังใหญ่ ตลอดจนผู้มีใจรักในศิลปะเชิดเงาทั้งหลายอย่างดียิ่ง ศูนย์ฯ และพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่ วัดบ้านดอน จึงร่วมมือกันจัดทำ “หนังสือหนังใหญ่วัดบ้านดอน”
                                                      
 เพื่อเป็นการประมวลผลจากการดำเนินงานตลอดช่วง 2 ปีที่ผ่านมา และเพื่อเป็นการรวบรวมความรู้เกี่ยวกับหนังใหญ่วัดบ้านดอน ทั้งประวัติ, ความเป็นมา, ชีวิตของชาวหนังใหญ่วัดบ้านดอนในปัจจุบัน และโดยเฉพาะภาพชุดตัวหนังใหญ่ทั้งที่อยู่ในคลังสะสมเดิมและตัวหนังชุดที่ใช้แสดงในปัจจุบัน

จึงเป็นที่มาของกิจกรรมการเปิดตัวหนังสือหนังใหญ่วัดบ้านดอนภายใต้ชื่องานว่า “เงาหนัง: วิถีคนบ้านดอน” งานเริ่มตั้งแต่ 16.00 น. เริ่มต้นด้วยการสาธิตการแกะสลักและการลอกลายตัวหนังใหญ่ โดยกลุ่มนักศึกษาจากคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี
                      
เวลา 17.30 น. ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรฯ ดร.ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล กล่าวเปิดงาน      
                                                  

จากนั้น คุณวันชัย หล่อวัฒนกุล กรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัทจัดการและพัฒนาทรัพยากรน้ำภาคตะวันออก จำกัด (มหาชน) ขึ้นกล่าวถึงกองทุนวิจัยและพัฒนาพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น และกล่าวเปิดตัวหนังสือหนังใหญ่วัดบ้านดอนอย่างเป็นทางการ
                                                   

การเสวนาบนเวทีในหัวข้อ “เงาหนัง: วิถีชีวิตคนบ้านดอน” ร่วมสนทนาโดยพระครูบุรเขต วุฒิกร (เจ้าอาวาสวัดบ้านดอน), นายพยงค์ บินฮารูน (นายกองค์การบริหารส่วนตำบลเชิงเนิน อ.เมือง จ.ระยอง), อ.อำนาจ มณีแสง (คณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน), นายธวัชชัย ศรทะสังข์ (ผู้แสดงหนังใหญ่), อ.วาที ทรัพย์สิน (มอ.ปัตตานี), นายวิเชียร เรืองภักดี (นายหนังตะลุง จ.ระยอง คณะ ช.รักศิลป์ ศิษย์กระบกขึ้นผึ้ง), และนายชีวสิทธิ์ บุณยเกียรติ บรรณาธิการหนังสือ “หนังใหญ่วัดบ้านดอน” การเสวนาดังกล่าวมุ่งบอกเล่าความเป็นมาและสาระหลักของหนังสือรวมทั้งเกร็ดน่าสนใจในการแสดงหนังใหญ่ นอกจากนี้ยังเป็นโอกาสให้นายหนังตะลุงระยอง มหรสพพื้นบ้านที่ยังคงได้รับความนิยมอยู่ ได้แบ่งปันประสบการณ์กับคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน ทั้งเรื่องของความอยู่รอด ความสืบเนื่อง การจัดการคณะ เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาคณะหนังใหญ่และพิพิธภัณฑ์ในอนาคต
                                                    

จากนั้นเข้าสู่ช่วงของการแสดงบนเวที โดยถือเป็นกิจกรรมการแสดงทางวัฒนธรรมครั้งที่ 26 ในชื่อชุดว่า “การแสดงหนังใหญ่ผสานหนังตะลุง” เรื่อง รามเกียรติ์ ตอน ปล่อยม้าอุปการ ร่วมแสดงโดยคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน จ.ระยอง คณะหนังตะลุง ช.รักษ์ศิลป์ ศิษย์กระบกขึ้นผึ้ง จ.ระยอง และ อ.วาที ทรัพย์สิน ในฐานะนายหนังจากจังหวัดนครศรีธรรมราช
                                                               
                                    
                         

อาจกล่าวได้ว่าการแสดงในครั้งนี้เป็นบททดลองทางนาฏกรรมครั้งสำคัญ เพราะนอกจากจะนำการแสดงหนังตะลุงระยองมาแสดงแทรกในการแสดงหนังใหญ่ของวัดบ้านดอนแล้ว อ.วาที ทรัพย์สิน ในฐานะของผู้นำศาสตร์และศิลป์เรื่องการแกะลอกลายหนังจากแดนใต้ขึ้นมาฟื้นฟูชุดตัวหนังของคณะหนังใหญ่วัดบ้านดอน ได้ร่วมแสดงกับนายหนังตะลุง จ.ระยอง เป็นที่สนุกสนานครื้นเครงน่าประทับใจอย่างยิ่ง และในระหว่างการแสดง ได้มีการฉายภาพเบื้องหลังจอหนังตะลุงขึ้นที่จอหนังใหญ่เพื่อเปิดเผยความลับเบื้องหลังของนายหนังตะลุงให้ผู้ชมในหอประชุมได้ชมกันอีกด้วย ถึงแม้จะเป็นการแสดงเพียงช่วงเวลาสั้นๆ แต่ก็เต็มไปด้วยความทรงจำที่มีคุณค่า เป็นหนึ่งชั่วโมงที่ทั้งผู้แสดงและผู้ชมในวันนั้นจะจดจำไปอีกนานแสนนาน
                          

หากถามว่าบทสรุปของกิจกรรมในครั้งนี้คืออะไร คำตอบที่อาจกล่าวได้ก็คือ กิจกรรมในครั้งนี้โดยเฉพาะช่วงของการแสดง เป็นเครื่องสะท้อนให้เห็นถึงสายสัมพันธ์ระหว่างศิลปินและวิถีของคนเล่นหนังเงาที่ไม่เคยขาดแยกจากกัน แม้จะอยู่กันคนละภูมิภาคหรือจะเป็นการแสดงหนังเงาคนละประเภทก็ตาม แต่ก็พร้อมที่จะช่วยกันแลกเปลี่ยน เรียนรู้ และสืบสานการละเล่นเชิดเงานี้ให้ตกทอดสืบไป 


ประเภท: ภูมิปัญญาท้องถิ่น
Posted: 3 ก.ย. 58  11:43 น. by Kanjanajigjoy
แหล่งที่มาข้อมูล:
จำนวนคนถูกใจ
แสดงความคิดเห็น (ต้องการแสดงความคิดเห็น กรุณา log-in)