Expert (ภูมิปัญญา/ปราชญ์)
Biogang Database

Expert (ภูมิปัญญา/ปราชญ์)

บ้านแม่แมวนวดประคบสมุนไพร หมู่บ้านอัมวัน

ชื่อผู้รู้/ปราชญ์: บ้านแม่แมวนวดประคบสมุนไพร

นามสกุลผู้รู้/ปราชญ์: หมู่บ้านอัมวัน

วันเกิดผู้รู้: -

หมวดหมู่ภูมิปัญญา: ด้านหัตถกรรม

ภูมิปัญญาที่เชี่ยวชาญ: ลูกประคบ

รายละเอียด

ที่มาของโครงงาน

เนื่องจากทางโรงเรียนจะมีการจัดงาน”KKN OPEN HOUSE” ในวันที่ 16 กุมภาพันธ์ 2558 เพื่อให้น้องๆในโรงเรียนและต่างโรงเรียนเข้ามารับชมการแนะแนวในการศึกษาต่อภายในโรงเรียนของเรา ดั้งนั้นทางอาจารย์ประจำวิชาเคมรได้มอบหมายให้แบ่งกลุ่มทำรายงานและซุ้มนำเสนอเกี่ยวกับสัตว์ พืช และภูมิปัญญาท้องถิ่น ทางกลุ่มของเราจึงได้เลือกหัวข้อเรื่องภูมิปัญญาท้องถิ่นได้ไปศึกษาเกี่ยวกับ ลูกประคบสมุนไพร เพราะลูกประคบสมุนไพรเป็นมรดกทางภูมิปัญญาของแพทย์แผนไทย และประโยชน์ของลูกประคบก็ช่วยเรื่องการแก้อาการปวดเมื่อย และยังสามารถนำไปสร้างรายได้ให้กับตนเองและพัฒนาเป็นสินค้าOtopให้ชุมชนและจังหวัดอีกด้วย

คณะผู้จัดทำได้ลงพื้นที่เพื่อไปศึกษาเรียนรู้ที่ บ้านแม่แมวนวดประคบสมุนไพร หมู่บ้านอัมวัน จังหวัดขอนแก่น ซึ่งแม่แมวมี่ความรู้เกี่ยวกับการทำลูกประคบและช่วยให้ความรู้แก่ผู้คนที่สนใจอีกด้วย และแม่แมวได้ให้ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพรในท้องถิ่นว่าตัวไหนมีประโยชน์อย่างให้ ได้สอนวิธีทำลูกประคบทั้ง 2 แบบ คือแบบแห้งและเปียก ได้สอนวิธีการประคบและเก็บรักษา

 

วัตถุประสงค์

1.เพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาของคนไทยให้คงอยู่

2.เพื่อศึกษาวิธีทำและประโยชน์การทำลูกประคบ

3.เพื่อนำสมุนไพรในท้องถิ่นมารักษาอาการปวดเมื่อยและพกช้ำ

4.สามารถนำไปสร้างรายได้ต่อตนเองและชุมชน

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

1.ได้ประสบการณ์ในการทำงานเป็นหมู่คณะ

2.ได้นำความรู้ที่ได้ศึกษาเกี่ยวกับลูกประคบสมุนไพรไปใช้ให้เกิดประโยชน์และสร้างรายได้

3.ได้รู้สรรพคุณของสมุนไพรแต่ละตัวที่นำมาใช้ทำลูกประคบ

4.ได้ฝึกวิธีการ กระบวนการทดลองทางวิทยาศาสตร์กับภูมิปัญญาชาวบ้าน

 

 

สมมุติฐาน

1.ลูกประคบจะสามารถช่วยลดอาการเจ็บปวดและเมื่อยล้าในการทำงานได้

2.ลูกประคบสามารถนำไปช่วยรักษาในทางการแพทย์ได้



บทที่ 2

เอกสารที่เกี่ยวข้อง

การศึกษาลูกประคบสมุนไพรธรรมชาติ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาขั้นตอนการผลิตและประโยชน์ของลูกประคบสมุนไพร   ผู้ศึกษาได้ทำการค้นคว้าหาข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ดังนี้

๑. ชื่อข้อมูล สมุนไพรลูกประคบ

๒. ประวัติความเป็นมา ลูกประคบสมุนไพรเป็นภูมิปัญญาที่มีมาแต่โบราณ เป็นการนำสมุนไพรท้องถิ่นชนิดต่างๆ มาใช้ประโยชน์ ในการคลายกล้ามเนื้อ ลดอาการปวดเมื่อย บำรุงผิวพรรณ ลูกประคบสมุนไพรมีพืชสมุนไพรเป็นส่วนประกอบ ได้แก่ ไพล ขมิ้นชันและตะไคร้ อาจผสมสมุนไพรชนิดอื่น เช่น ผิวมะกรูด ใบมะขาม ใบส้มป่อย ใบหนาด ใบพลับพลึง การบูร พิมเสน ลูกประคบสมุนไพรมีอยู่ด้วยกันหลายสูตรทั้งนี้ขึ้นอยู่กับแต่ละพื้นที่ ซึ่งจะใช้สมุนไพรที่มีอยู่ในท้องถิ่นนั้นๆ เป็นส่วนประกอบ การทำลูกประคบสมุนไพรแบบแห้ง โดยนำสมุนไพรมาทำความสะอาดแล้วแล้วหั่นเป็นชิ้นเล็กๆ ทำให้แห้งโดยการอบหรือตากแดด และห่อสมุนไพรแห้งด้วยผ้าดิบหรือผ้าฝ้าย แล้วมัดให้แน่นเป็นลูกกลมๆ หรืออาจทำเป็นหมอน หรือ ถุงผ้า จากนั้นนำไปนึ่งให้อุ่นๆ วางประคบตามส่วนต่างๆ ของร่างกาย เพื่อช่วยลดอาการปวด เมื่อย คลายกล้ามเนื้อ ส่วนกลิ่นของน้ำมันระเหยในสมุนไพร การบูรและพิมเสน ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของเลือดทำให้ร่างกายรู้สึกสดชื่น ผ่อนคลายความเครียด วัสดุอุปกรณ์ในการทำสมุนไพรลูกประคบ ตำรับยาประคบสมุนไพร ตำรับยาประคบแก้ปวดเมื่อย เคล็ด ขัด ยอก ตัวยาสมุนไพร ปริมาณ รสยา

สมุนไพรที่ใช้ทำลูกประคบ 

๑. เหง้าไพลสด

๒. เหง้าขมิ้นอ่อน

๓. เหง้าขมิ้นชัน

๔. ต้นตะไคร้

๕. ผิวมะกรูด

๖. ใบมะขาม

๗. ใบส้มป่อย

๘. การบูร

๙. พิมเสน

๑๐. เถาเอ็นอ่อน

วิธีเตรียมลูกประคบ 


๑. หั่นเหง้าไพลสด ครึ่งกิโลกรัม, ขมิ้นอ้อย ขมิ้นชัน รวมกันขีดครึ่ง, ต้นตะไคร้ ๑ ขีด, เถาเอ็นอ่อน และปอกผิวมะกรูดออก นำสมุนไพรดังกล่าวที่หั่นแล้วมาตำพอแหลก

๒. แล้วนำมาตำรวมกับใบมะขาม และใบส้มป่อย แต่อย่าตำให้ละเอียดเพราะลูกประคบจะเละ

๓. ใส่การบูรและพิมเสนผสมลงไปผสมคลุกเคล้ากัน

๔. แบ่งตัวยาที่ทำได้เป็น ๒ ส่วนเท่าๆ กันโดยในการเตรียมหนึ่งครั้งจะได้ลูกประคบ ๒ ลูก ใช้ผ้าขาวห่อแล้วรัดด้วยเชือกให้แน่น

อุปกรณ์ 

๑. หม้อดินใส่น้ำครึ่งหนึ่ง ตั้งบนเตาไฟจนมีไอน้ำร้อนหรือใช้หม้อนึ่งแทนก็ได้

๒. ลกประคบ ๒ ลูก ลูกหนึ่งวางไว้บนปากหม้อดินที่มีไอน้ำร้อน อีกลูกวางไว้ที่จานรองลูกประคบ

ขั้นตอนในการประคบ หลังจากที่ทำการนวดร่างกายของผู้ป่วยเสร็จเรียบร้อยแล้ว ให้ทำตามขั้นตอนต่อไปนี้

๑. จัดท่าของผู้ป่วยให้เหมาะสม เช่น อาจนอนหงาย นอนคว่ำ หรือนอนตะแคงขึ้นกับตำแหน่งที่จะทำการประคบ

๒. เมื่อลูกประคบที่อังไอน้ำร้อนดีแล้ว ผู้ประคบใช้มือจับลูกประคบให้เต็มอุ้งมือยกขึ้นจากปากหม้อ (แล้วเอาลูกประคบอีกลูกวางบนปากหม้อแทน) ลองใช้ลุกประคบแตะบริเวณท้องแขนของตนเอง ถ้าลูประคบยังร้อยมากให้ใช้ฝ่ามืออีกข้างแตะลูกประคบแล้วใช้ฝ่ามือไปนาบบริเวณที่ต้องการประคบเป็นการถ่ายเทความร้อน ซึ่งผู้ป่วยจะไม่รู้สึกร้อนเกินไป ให้ทำหลายๆ ครั้งจนลูกประคบคลายความร้อนลงไปบ้างแล้วจึงสามารถเอาลูกประคบลงประคบโดยตรง

๓. การประคบด้วยลูกประคบโดยตรงในตอนแรก ต้องทำด้วยความเร็ว ไม่วางลูกประคบไว้บนผิวหนัง ผู้ป่วยนานๆ เพราะลูกประคบยังร้อน ผู้ป่วยยังทนความร้อนได้ไม่มาก ผู้ประคบจึงเพียงแต่แตะลูกประคบลงบนผิวหนังแล้วยกขึ้น เลื่อนไปประคบตำแหน่งถัดไปตามแนวกล้ามเนื้อที่กำหนดในขณะประคบ ควรทำการนวดสลับกับการประคบ โดยเฉพาะในตำแหน่งที่มีอาการปวดเมื่อยมาก



สมุนไร

สรรพคุณของสมุนไพร

 

 

ปริมาณ(กรัม)

สรรพคุณ

1

ไพลสด             

500

แก้ฟกบวม เคล็ดยอก ขับลม ท้องเดิน และช่วยขับระดู

นิยมใช้เป็นยาหลังคลอดบุตร

2

ผิวมะกรูดสด

ใบมะกรูดสด

100

ขับลมในลำไส้ ขับระดู ขับผายลมแก้ไอ แก้อาเจียนเป็นโลหิต

 แก้ช้ำใน ดับกลิ่นคาว

3

ตะไคร้สด

200

บำรุงไฟธาตุ  แก้โรคทางเดินปัสสาวะ ขับลมในลำไส้

ทำให้เจริญอาหาร  แก้คาว

4

ใบมะขามแก่สด

ใบส้มป่อยสด

100

ขับเสมหะในลำไส้  แก้บิด แก้ไอ ต้มเอาน้ำโกรกศีรษะเด็กเช้ามืด  

แก้หวัดคัดจมูกถ่ายเสมหะ ล้างเมือกมันในลำไส้ แก้บิด  

ฟอกโลหิตระดู ประคบให้เส้นเอ็นหย่อน

5

ขมิ้นชันสด

ขมิ้นอ้อยสด

100

แก้โรคผิวหนัง ผื่นคัน สมานแผล ขับลม แก้ท้องร่วง

แก้ไข้เพื่อดี คลั่งเพ้อ แก้ไข้เรื้อรังตำพอก แก้ฟกบวม อักเสบ

แก้ครั่นเนื้อครั่นตัว สมานลำไส้ ขับปัสสาวะ แก้ระดูขาว

6

พิมเสนเกล็ด

  30

แก้ลมวิงเวียนหน้ามืด บำรุงหัวใจ ทำจิตใจให้ชุ่มชื่น แก้ปวดท้อง

แก้แผลสด / เรื้อรัง

7

การบูร

  30

แก้คัน เกลื่อนฝี แก้เคล็ดขัดยอก บวม แก้ปวดข้อ แก้ปวดเส้นประสาท

ปวดท้องแก้ปวดตามเส้น บำรุงธาตุ ทำให้อาหารงวด ขับลมในลำไส้

 แก้ธาตุพิการ  กระจายลม

8

เกลือแกง

  40

 รักษาผิวหนังให้สะอาดกันกลากเกลื้อนและพยาธิผิวหนัง 

 รักษาท้องไม่ให้อาหารบูด    

รวม

   1,100

ประโยชน์ของการประคบ (จากตัวยาสมุนไพรและความร้อน)
1. บรรเทาอาการปวดเมื่อย
2. ช่วยลดอาการบวม อักเสบของกล้ามเนื้อ เอ็น ข้อต่อหลัง 24-48 ชั่วโมง
3. ลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ
4. ช่วยให้เนื้อเยื่อ ผังผืด ยืดตัวออก
5. ลดการติดขัดของข้อต่อ
6. ลดอาการปวด
7.ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของโลหิต

 ข้



อาชีพผู้รู้/ปราชญ์ หมู่บ้านอัมวัน

ข้อมูลอื่นที่ฉันรู้

แหล่งที่มาของข้อมูล:

คำช่วยค้นหา:
จำนวนคนถูกใจ
รูปภาพเพิ่มเติม
ที่อยู่
ที่อยู่: อำเภอเมือง
ตำบล: ในเมือง
อำเภอ: เมืองขอนแก่น
จังหวัด: ขอนแก่น
รหัสไปรษณีย์: 40000
โทรศัพท์:
แสดงความคิดเห็น (ต้องการแสดงความคิดเห็น กรุณา log-in)