Expert (ภูมิปัญญา/ปราชญ์)
Biogang Database

Expert (ภูมิปัญญา/ปราชญ์)

นายสุรภัทร บุญอนันท์

ชื่อผู้รู้/ปราชญ์: นายสุรภัทร

นามสกุลผู้รู้/ปราชญ์: บุญอนันท์

วันเกิดผู้รู้: 21 ส.ค. 46

หมวดหมู่ภูมิปัญญา: ด้านอื่นๆ

ภูมิปัญญาที่เชี่ยวชาญ: หนังใหญ่

รายละเอียด ประวัติความเป็นมาหนังใหญ่วัดบ้านดอน
วัดบ้านดอนตั้งอยู่ที่หมู่ ๔ ตำบลเชิงเนิน อำเภอเมือง จังหวัดระยอง ห่างจากตัวเมืองระยองไปทางทิศเหนือประมาณ ๔ กิโลเมตร หนังใหญ่ของวัดบ้านดอนนี้ไม่ปรากฏข้อมูลแน่ชัดว่าใครเป็นผู้สร้างและสร้างขึ้นเมื่อไร นักวิชาการบางท่านกล่าวว่า หนังใหญ่ชุดนี้มีลวดลายละเอียดงดงามมาก จึงสันนิษฐานว่าเป็นฝีมือช่างหลวงอาจเป็นฝีมือของช่างสองสกุล คือ สกุลช่างกรุงเทพฯ และสกุลช่างอยุธยา

ท่านพระครูปัญญาวุฒิกร อดีตเจ้าอาวาสวัดบ้านดอน เล่าถึงประวัติหนังใหญ่วัดบ้านดอนไว้ว่า หนังใหญ่ชุดนี้ เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๑พระยาศรีสมุทรโภคชัยโชคชิตสงคราม (เกตุ ยมจินดา) เจ้าเมืองคนแรกของจังหวัดระยอง ได้สั่งซื้อหนังชุดนี้ขณะที่แสดงอยู่ที่จังหวัดพัทลุง จำนวน ๒๐๐ ตัว เพื่อนำมาเล่นในงานวัดเก๋ง พร้อมทั้งจ้างครูหนังหรือนายโรงของหนังชุดนี้ ชื่อครูประดิษฐ์ มาเป็นครูฝึกสอนถ่ายทอดให้กับคนที่ต้องการเชิดหนัง

หนังใหญ่เป็นมหรสพโบราณ ตัวหนังทำด้วยหนังวัว สลักเป็นรูปบุคคล สัตว์ การแสดงหนังใหญ่คือการเชิดตัวหนังตามเรื่องราวและคำวิพากย์เจรจา มีดนตรีปี่พาทย์บรรเลงประกอบลีลาการเชิด ผู้เชิดจะเชิดตัวหนังอยู่ทั้งด้านหน้าจอและหลังจอผ้าขาวที่มีแสงไฟส่องจากด้านหลัง ทำให้เกิดแสงเงารูปตัวหนังอยู่บนจอ การแสดงหนังใหญ่มักจัดขึ้นในงานพระราชพิธีต่างๆ เช่น พิธีอภิเษกของกษัตริย์และเจ้านาย พระราชพิธีและพิธีเกี่ยวกับความตาย และแสดงในงานสมโภชต่างๆ เนื้อเรื่องที่แสดงมักเป็นเรื่องเกี่ยวกับกษัตริย์และวีรกรรม เช่น มหาภารตะ รามายณะ และรามเกียรติ์

ตัวหนังที่สำคัญที่จัดแสดงไว้คือ
- หนังเจ้าหรือหนังครู เป็นตัวหนังที่ใช้สำหรับพิธีไหว้ครูเท่านั้น ตัวหนังนี้จะไม่ใช้ในการแสดง ได้แก่ หนังฤษี หนังพระอิศวร หนังพระนารายณ์
- หนังเฝ้าหรือหนังไหว้ เป็นภาพเดี่ยว เห็นหน้าด้านข้าง ตัวหนังอยู่ในท่าพนมมือไหว้ หนังชนิดนี้มีความสูงประมาณ 1 เมตร
- หนังคเนจรหรือหนังเดิน เป็นภาพเดี่ยว เห็นหน้าด้านข้าง หากเป็นตัวพระ ตัวนาง หรือตัวยักษ์ ตัวหนังอยู่ในท่าเดิน ถ้าเป็นภาพลิง จะเป็นท่าหย่อง
- หนังง่า หรือหนังเหาะ เป็นภาพเดี่ยว เห็นหน้าด้านข้าง เป็นตัวหนังทำท่าเหาะ ท่าแผลงศร ท่าถืออาวุธ
- หนังเมือง เป็นหนังภาพเดี่ยวหรือหลายภาพในหนังผืนเดียว ตัวหนังที่มีลวดลายปราสาท ราชวัง หนังชนิดนี้ บางตัวสูงถึง 2 เมตร
- หนังรถ เป็นหนังรูปลวดลายราชรถ มีทั้งตัวหนังเดี่ยวๆ และหลายตัวในแผงเดียวกัน
- หนังจับ เป็นหนังที่มีภาพตัวละครตั้งแต่สองตัวขึ้นไป อยู่ในหนังผืนเดียว ทำท่าสู้รบหรือจับกัน เป็นหนังที่มีความสูงพอกับหนังเมือง


อาชีพผู้รู้/ปราชญ์ นักเรียน

ข้อมูลอื่นที่ฉันรู้
การเชิดหนังใหญ่
การแสดงหนังใหญ่ เป็นศิลปะการแสดงชั้นสูง มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ ที่ใช้แสดงในงานพระราชพิธีสำคัญๆ และในงานมหรสพใหญ่ๆ ตั้งแต่สมัยอยุธยา จนถึงช่วงกลางสมัยรัตนโกสินทร์ การแสดงต้องใช้วงปี่พาทย์ คอยให้จังหวะทำนอง มีผู้พากษ์คอยอ่านบท เพื่อดำเนินเนื้อเรื่อง บทเจรจา ผู้พากษ์จะพากษ์อยู่ริมเวที ส่วนผู้แสดงเชิดตัวหนังจะถือตัวหนังใหญ่ออกมาแสดงหน้าเวที และวิ่งกลับไปด้านในเพื่อวนกลับออกมา เวทีประกอบด้วยจอหรือฉากสีขาวขนาดสูงใหญ่คล้ายแผ่นผ้าหนังกลางแปลง มีแสงส่องผ่านผ้าใบจากทางด้านหลัง ผู้เชิดจะถือตัวละครตามบทมายืนเรียงอยู่ด้านหน้า ทำท่าทางตามจังหวะดนตรี สอดคล้องกับเรื่องราวที่ผู้พากษ์ดำเนินเนื้อเรื่องอยู่ ส่วนใหญ่เรื่องราวที่ใช้แสดงกับหนังใหญ่ จะนำมาจากบางตอนของเรื่องรามเกียรติ์ ผู้เชิดแสดงลีลาท่าทาง และจังหวะการเคลื่อนไหวคล้ายกับการแสดงโขน ซึ่งเป็นท่วงท่าที่เรียกว่าเป็นการแสดงโขนหน้าจอ ดังนั้นผู้แสดงตัวเชิดต้องมีพื้นฐานความสามารถด้านการเต้นเสา** มีการยืด ยุบ กระทบเท้า กระดกเท้า มือทั้งสองของผู้เชิดหนัง จะจับที่ไม้คีบหนัง ชูขึ้น ทำท่าทางตามตัวละครของตัวหนัง เช่นถ้าเล่นเป็นตัวพระก็ต้องทำท่าอย่างตัวพระ หากถือตัวหนังเป็นตัวนาง ก็ต้องทำท่าตัวนาง ถ้าเป็นยักษ์ก็จะทำท่าขึงขังอย่างตัวยักษ์ เป็นต้น ผู้เชิดเล่นท่วงท่าพร้อมกับการชูตัวหนังบริเวณหน้าฉากสีขาว ที่มีแสงจากด้านหลังฉากส่องทะลุผ่านตัวหนัง ทำให้เกิดเป็นเงาลวดลายที่สวยงามจากตัวหนังที่แกะสลักไว้

**การเต้นเสา เป็นท่าเบื้องต้นที่เป็นพื้นฐานการฝึกโขน โดยมากเป็นนักแสดงชาย ที่แสดงเป็นตัวพระ ยักษ์​ และลิง มากกว่าตัวนาง การเต้นจะยกเท้าซ้ายขวาสลับกันตามจังหวะ โดยย่อเข่าอยู่ตลอดเวลา

การทำหนังใหญ่
การทำรูปหนังใหญ่ เกิดจากการนำหนังสัตว์มาฉลุเป็นภาพและลวดลาย แล้วใช้สีระบายให้เกิดสีสันงดงาม หนังใหญ่มีวิธีการทำคล้ายหนังตะลุง แต่มีขนาดใหญ่กว่าหนังตะลุงเกือบ 5 เท่า หนังใหญ่แต่ละตัวจะแกะเป็นภาพตัวละครตามเนื้อเรื่องที่จะแสดง ส่วนใหญ่เป็นเรื่องเกี่ยวกับรามเกียรติ์

การทำรูปหนังใหญ่ นิยมใช้หนังวัว หนังควาย หนังวัวตัวเมีย หรือหนังลูกวัว โดยมีกรรมวิธีดังนี้

1 การฟอกหนัง เมื่อได้หนังแล้วต้องนำมาฟอก ตามกรรมวิธีแบบภูมิปัญญาชาวบ้าน สมัยโบราณจะใช้มะเฟือง ข่า ใบสมอ มาตำผสมกันให้แตก แล้วนำหนังสดมาหมักทิ้งไว้จนขนหนังหลุด ขึงแล้วตากให้แห้ง อาจทาด้วยขี้เถ้า ขูดเอาพังผืดและขนออก หรืออาจฟอกด้วยสัปปะรด ปัจจุบันนิยมฟอกหนังด้วยน้ำส้มสายชู หรือสารเคมี เพราะสะดวกและใช้เวลาน้อย

2 การลงลวดลาย ใช้ถ่านไม้รวก ดินสอ หรือใช้เหล็กแหลม วาดลวดลายลงบนหนัง ตามแต่เนื้อเรื่องที่จะแสดง บางครั้งใช้วิธีการลอกลายลงกระดาษแล้วนำมาทาบบนหนังเพื่อร่างแบบ

3 การแกะฉลุ จะใช้ตาไก่ ตอก และมีดแกะสลัก การฉลุมีสองแบบคือ "แบบหน้าเต็ม" คือ การฉลุเอาเส้นตา คิ้ว วงหน้า ขอบแขนออก
"การฉลุแบบหน้าแขวะ" คือ การฉลุส่วนอื่นๆ ออก ให้เหลือเฉพาะเส้นวงหน้า ตา คิ้ว ปาก หรือเส้นขอบแขน คอ

4 การลงสี สีที่นิยมใช้เป็นสีที่ผลิตจากธรรมชาติ เช่นสีแดง ได้จากน้ำฝางผสมสารส้ม หรือหมากแห้งผสมแอลกอฮอล์ สีดำได้จากเขม่าก้นหม้อ สีเขียวได้จากจุนสีผสมน้ำมะนาว สีเหลืองใช้น้ำฝางทาแล้วถูด้วยน้ำมะนาว ปัจจุบันช่างสามารถเลือกใช้สีในท้องตลาด นำมาละลายกับน้ำอุ่นผสมกับเหล้าขาว เพื่อช่วยให้สีซึมเข้าเนื้อหนัง

5 การผูกไม้เชิด เรียกว่า "ไม้ตับหนัง" หรือ "ไม้คีบหนัง" นิยมใช้ไม้ไผ่แก่จัดเนื้อหนามาเหลา หนังใหญ่หนึ่งตัวจะใช้ไม้คีบสองคู่ ประกบกันแล้วใช้หวายผูกเป็นปล้องห่างกันพอประมาณ



แหล่งที่มาของข้อมูล: https://www.ceediz.com/th/travel/rayong/sp/a/%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%9E%E0%B8%B4%E0%B8%98%E0%B8%A0%E0%B8%B1%E0%B8%93%E0%B8%91%E0%B9%8C%E0%B8%AB%E0%B8%99%E0%B8%B1%E0%B8%87%E0%B9%83%E0%B8%AB%E0%B8%8D%E

คำช่วยค้นหา: หนังใหญ่
จำนวนคนถูกใจ
รูปภาพเพิ่มเติม
ที่อยู่
ที่อยู่: หมู่6
ตำบล: บ้านแลง
อำเภอ: เมืองระยอง
จังหวัด: ระยอง
รหัสไปรษณีย์:
โทรศัพท์:
แสดงความคิดเห็น (ต้องการแสดงความคิดเห็น กรุณา log-in)